คำถามน่ารู้ > ไม้ขีดไฟ

ไม้ขีดไฟ
มีกำเนิดอย่างไร เดี๋ยวนี้เราหันมาใช้ไฟแช็คกันมากขึ้น แม้แต่เตาแก๊สก็จุดติดได้ในตัวโดยไม่ต้องพึ่งไม้ขีดไฟ แล้วบริษัท ผลิตไม้ขีดไม่เจ๊งไปตามๆกันหรือ ไม่เจ๊งหรอก เพราะถึงอย่างไรคนทั่วไปก็ยังต้องพึ่งไม้ขีดไฟอยู่โดยเฉพาะ ผู้ที่อาศัยอยู่ในชนบท ที่ไฟฟ้ายังไม่เข้าถึง แต่เดิมประเทศไทยต้องนำเข้าไม้ขีดไฟจากต่างประเทศที่ขึ้นชื่อมากคือไม้ขีดไฟของญี่ปุ่น นอกจากนั้น ก็เป็นไม้ขีดไฟ ของ จีน ฟิลิปปินส์ อังกฤษ สิงคโปร์ ฯลฯ ประเทศไทยเพิ่งจะผลิตไม้ขีดไฟเองได้ในรัชสมัยรัชกาลที่ 7 โดยหมิ่นแซจำกัด ซึ่งยังคงผลิตอยู่จนปัจจุบัน

คุณเพชร-พลอย ลองเดาดูสิว่า ปัจจุบันมีโรงงานผลิตไม้ขีดไฟในประเทศไทยอยู่สักกี่แห่ง ? คำตอบคือ ราว 10 โรงงาน อยู่ที่กรุงเทพฯ สงขลา นครราชสีมา อุดรธานี ขอนแก่น จังหวัดละ 1 โรง อยู่ที่ปทุมธานี 2 โรง และชลบุรี 3 โรง ปัญหา สำคัญของการผลิตไม้ขีดไฟในปัจจุบันคือ การขาดแคลนวัตถุดิบ ได้แก่ ไม้เนื้ออ่อน ซึ่งมีน้อยลงเนื่องจาก การปิดสัมปทานป่าไม้ และปัญหาด้านค่าจ้างแรงงานที่เพิ่มขึ้น ส่วนเรื่องของกำเนิดไม้ขีดไฟนั้น เอนก นาวิกมูล เล่าไว้ในหนังสือ "สิ่งพิมพ์คลาสสิค" ดังนี้

ปี พ.ศ. 2370 ( ต้นสมัยรัชกาลที่ 3 ) นักเคมีชาวอังกฤษชื่อ จอห์น วอล์คเกอร์ ทำไม้ขีดจากเศษไม้จุ่มปลายลงในส่วน ผสมของ แอนติโมนีซัลไฟด์ โปตัสเซียมคลอเรตและกาวที่ทำจากยางไม้ ( gumarabic ) เมื่อเอาไม้ขีดไฟนี้ขีดลงบน กระดาษทราย แรงเสียดสีจะทำให้เกิดความร้อนที่ทำให้ไม้ขีดลุกเป็นไฟ ไม้ขีดแบบนี้เรียกกันว่า ลูซิเฟอร์ผู้ถือแสงสว่าง(ลูซิเฟอร์เป็นอีกชื่อหนึ่งของดาวพระศุกร์) ไม้ขีดแบบที่จอห์น วอล์คเกอร์ ประดิษฐ์เป็นแบบเดียวกันกับไม้ขีดประเภท
" ขีดกับอะไรก็ได้" แต่ก็เชื่อถือไม่ค่อยจะได้ว่าเมื่อขีดแล้วจะติดจริง

ราวปี พ.ศ. 2373 ในประเทศฝรั่งเศส ชาร์ลส์ โซเรีย ผลิตไม้ขีดไฟที่มีปลายทำด้วยฟอสฟอรัสเหลือง จนถึงสิ้นศตวรรา
ที่ 19 หัวไม้ขีดมีส่วนประกอบของฟอสฟอรัสเหลืองหรือขาวซึ่งมีพิษทำให้คนงานในโรงงานไม้ขีดเจ็บป่วยถึงพิการหรือเสียชีวิตด้วยโรคที่เรียกกันว่า phossy jaw

ช่วงสิบปีหลัง พ.ศ. 2383 หรือปลายสมัยรัชกาลที่ 3 มีการค้นพบฟอสฟอรัสแดงซึ่งทำให้ผลิตไม้ขีดได้อย่างปลอดภัย ไม้ขีด แบบใหม่จะจุดไฟได้ต่อเมื่อขีดลงบนพื้นผิวที่เตรียมไว้เท่านั้น ผิวสำหรับขีดอยู่ข้างกล่องไม้ขีดมีฟอสฟอรัสแดง ทาติดอยู่ ด้วยยางไม้ gumarbic หรือกาวชนิดอื่น ส่วนที่หัวไม้มีโปตัสเซียมคลอเรตที่เมื่อกระทบกระทั่งกับ ฟอสฟอรัสแดง ข้างกล่องก็จะเกิดปฎิกิริยาให้ความร้อนมากพอที่จะจุดไฟติดได้ เรื่องก้านไม้ขีดก็น่าศึกษาเหมือนกัน เป็นเรื่องน่าประหลาดใจ ที่รู้ว่าวัสดุอื่นก็ใช้ทำก้านไม้ขีดไฟได้ด้วย เช่น ด้ายเคลือบขี้ผึ้ง และกระดาษแข็งเคลือบขี้ผึ้ง แต่ไม้เป็นวัสดุที่ใช้ทำก้านไม้ขีด ได้ดีที่สุด ไม้สำหรับทำก้านไม้ขีดควรจะเป็นไม้สีขาว ไม่มีกลิ่น เนือไม้ไม่แข็งหรืออ่อนเกินไป นิยมใช้ไม้มะยมป่า ไม้มะกอก
ไม้อ้อยช้าง ไม้ปออกแตก เป็นต้น ก่อนจุ่มทำหัวไม้ขีดจะต้องเอาปลายก้านไม้ขีดที่จะติดหัวนั้นไปจุ่มขี้ผึ้งพาราฟินก่อน
หากเนื้อไม้แข็งเกินไปก็จะไม่ดูดซึมพาราฟิน พาราฟินนี้จะเป็นตัวส่งผ่านจากหัวไม้ขีดไปสู่ก้านไม้ขีด หากไม่มีพาราฟิน
พอขีดไฟติดปุ๊บไฟก็จะดับปั๊บ และหากเนื้อของไม้อ่อนไปก้านไม้ขีดก็จะไม่คงรูปเป็นก้านตรงได้

คัดลอกจาก http://kids.mweb.co.th
แก้ไข : นายธวัฒชัย ใบโสด

 
 

ออกแบบและจัดทำโดย ครูธวัฒชัย ใบโสด
โรงเรียนอนุบาลเชียงใหม่ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาเชียงใหม่ เขต ๑
๑๓๕ ต.พระสิงห์ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ ๕๐๒๐๐